මූල්‍ය දත්ත වාර්තා කිරීම, ලේඛනගත කිරීම, ඉදිරිපත් කිරීම සහ සාරාංශ කිරීමේ ක්‍රියාවලිය ගිණුම්කරණය ලෙස හැඳින්වේ. කිසිදු ව්‍යාපාරයකට හෝ ආයතනයකට ගිණුම්කරණයෙන් තොරව ක්‍රියාත්මක විය නොහැක. එය සියලු ව්‍යාපාරික ගනුදෙනු සඳහා ප්‍රධාන සම්බන්ධීකරණ මධ්‍යස්ථානය ලෙස ක්‍රියා කරයි. කාලයත් සමඟ ගිණුම්කරණය යනු ගණකාධිකාරීවරයෙකුගේ රාජකාරිවලට සහාය වන සහ මූල්‍ය තොරතුරු නිරීක්ෂණය කරන නියාමනය කරන ලද පද්ධතියක් දක්වා වර්ධනය වී ඇත. එහෙත් වර්තමාන ගතික ව්‍යාපාරික ලෝකය තුළ ගණකාධිකාරීවරුන් සහ ව්‍යවසායකයින් සිය කාර්යභාරය පිළිබඳව නැවත සිතා බැලීම අත්‍යවශ්‍ය වේ. පොත්පත් පවත්වාගෙන යාම සහ මූල්‍ය වාර්තා සකස් කිරීම යනු ගිණුම්කරණයේ පැතිකඩ දෙකක් පමණි.
ගිණුම්කරණයේ වැදගත්කම
ව්‍යවස්ථාපිත අනුකූලතාව (නීතිමය අවශ්‍යතා) නිරීක්ෂණය කිරීම සහ ආදායම්-වියදම් අතර සබඳතාව පිළිබඳව විමසිලිමත් වීම සඳහා ගිණුම්කරණය බෙහෙවින් ඉවහල් වේ. ගිණුම්කරණය යනු ව්‍යාපාරයක මූල්‍ය ක්‍රියාකාරකම් ක්‍රමානුකූලව හා සවිස්තරාත්මකව ලේඛනගත කිරීමයි. ප්‍රමාණාත්මක මූල්‍ය දත්ත එක්රැස් කර ගැනීම ද මෙහි තවත් වාසියකි. රජය, හිමිකරුවන්, කළමනාකරුවන් සහ ආයෝජකයින් යන සියලු පාර්ශ්වයන් මෙම ගිණුම්කරණ පද්ධතියෙන් ප්‍රතිලාභ ලබයි. සාර්ථක සමාගමක් පවත්වාගෙන යාම සඳහා ශක්තිමත් සහ විශ්වාසදායක ගිණුම්කරණ හා පොත් තැබීමේ පද්ධතියක් තිබීම අත්‍යවශ්‍ය වේ.
සමාගමක මූල්‍ය තත්ත්වය නිරීක්ෂණය කරන ගිණුම්කරණ පද්ධතියේ පදනම වන්නේ පොත් තැබීමේ ක්‍රියාවලියයි. මූල්‍ය වර්ෂය අවසානයේදී තොරතුරු සහ සංඛ්‍යාලේඛන මූල්‍ය ප්‍රකාශනයක් ලෙස ඉදිරිපත් කෙරේ. ආයතනික සාර්ථකත්වය නිසි ලෙස ඇගයීම සඳහා ගිණුම්කරණය අත්‍යවශ්‍ය වේ. එමඟින් පෙර වර්ෂයන් සමඟ ගිණුම් සංසන්දනය කිරීම ඉතා සරල වේ. නිවැරදි ගිණුම් පොත් පවත්වාගෙන යාම මඟින් මුදල් ප්‍රවාහය (Cash Flow) සමීපව නිරීක්ෂණය කිරීමට ද ගිණුම්කරණ පද්ධතිය ඉඩ සලසයි. මීට අමතරව, ගිණුම්කරණ පද්ධතිය මඟින් නීතිමය රෙගුලාසි උල්ලංඝනය නොවන බව සහතික කරන අතර ලේඛන ගොනු කිරීමේ (Filing) කටයුතු ද සරල කරයි. මෙම සියලු ප්‍රතිලාභවලට අමතරව, ගිණුම්කරණ දත්ත මඟින් නිශ්චිත ව්‍යාපාරික සැලැස්මකට අනුකූල වන අයවැයක් සකස් කිරීම පහසු කරයි. ඔබගේ අනාගත අරමුණු වෙනුවෙන් කාර්යක්ෂමව හා ඵලදායීව අයවැය සැකසීමට මෙය උපකාරී වේ. ආයතනයක් තුළ නිසි ගිණුම්කරණයක් පැවතීමේ එක් වාසියක් වන්නේ එදිනෙදා මෙහෙයුම් නිරීක්ෂණය කිරීමට අවශ්‍ය විවිධ මූල්‍ය වාර්තා ලබා ගැනීමට හැකි වීමයි.
ව්‍යාපාරයක් පවත්වාගෙන යාමේ වැදගත්ම අංගයක් වන්නේ අයවැය පාලනය කිරීමයි. විශ්වාසදායක ගිණුම්කරණ පද්ධතියක් පවතින්නේ නම් එය පහසු කරුණක් වනු ඇත. මූල්‍ය වාර්තාවලින් ඔබට ලැබෙන නිවැරදි තොරතුරු වඩාත් සාර්ථක මෙහෙයුම් සහ කාර්යක්ෂම කළමනාකරණයකට මඟ පාදමින් හොඳම ව්‍යාපාරික තීරණ ගැනීමට ඔබට උපකාරී වේ.
ද්විත්ව සටහන් පොත් තැබීමේ ක්‍රමය (Double Entry Bookkeeping System)
ගිණුම්කරණයේදී, ද්විත්ව සටහන් පොත් තැබීම යනු ගනුදෙනු ලේඛනගත කිරීමේ ක්‍රමයකි. මෙම ක්‍රමයේදී අවම වශයෙන් ගිණුම් දෙකක්—එකක් බැර (Credit) සඳහා සහ අනෙක හර (Debit) සඳහා—සටහන් කරනු ලැබේ. මෙම ක්‍රමය නිවැරදිව ක්‍රියාත්මක වීමට නම් වාර්තා කරන ලද හර සහ බැර මුදල් ප්‍රමාණයන් එකිනෙකට සමාන විය යුතුය. මෙයින් අදහස් වන්නේ වාර්තාගත මුළු හර සහ බැර එකතුව සමාන විය යුතු බවයි. මෙම පද්ධතිය භාවිතයෙන් ගනුදෙනුවේ දෙපාර්ශ්වයම ලියාපදිංචි කිරීමට ඔබට හැකියාව ලැබේ. මෙම ක්‍රමය තුළ ගනුදෙනුවක් සිදු වී එක් ගිණුමකට බලපෑමක් ඇති වන විට, අනෙක් ගිණුමට ද ඊට සමාන බලපෑමක් ඇති වේ. බැර අගය ඊට ගැළපෙන හර අගය සමඟම වාර්තා වේ. සමාගමේ ගිණුම් සටහන (Chart of Accounts) තුළ හර කරන ලද සහ බැර කරන ලද ගිණුම් ලැයිස්තුවක් ද අන්තර්ගත වේ.
උදාහරණයක් ලෙස තහවුරු කරන ලද ඩොලර් 100 ක විකිණීමක් සලකා බලමු. මෙයින් ආදායම් ගිණුම (Income Account) සහ ලැබිය යුතු මුදල් ගිණුම (Receivable Account) යන දෙකටම බලපෑම් එල්ල වේ. මෙම ගනුදෙනුවේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස සමාගමේ ආදායම ඉහළ යයි. ඒ අනුව ආදායම වැඩි වන විට ආදායම් ගිණුමට ඩොලර් 100 ක් බැර කරනු ලැබේ. වත්කම් වැඩි වන විට ලැබිය යුතු මුදල් ගිණුමෙන් ඩොලර් 100 ක් අඩු කරනු ලැබේ (හර කෙරේ). ගිණුමක් හර කළ යුතුද බැර කළ යුතුද යන්න තීරණය වන්නේ එම ගිණුමේ ස්වභාවය අනුවය.
ගිණුම්කරණ රාමුව පිළිබඳ ධුරාවලිමය ඉදිරිදර්ශනයක් (A Hierarchical Perspective on the Accounting Framework)
අනාගත වර්ධනයේ පදනම වන්නේ මූල්‍යයයි. ව්‍යාපාරික තීරකයෙකු ලෙස ඔබගේ ප්‍රධාන අවධානය යොමු විය යුත්තේ ආයතනයේ ගිණුම්කරණ ධුරාවලිය (Accounting Hierarchy) කෙරෙහි ය. සමාගමේ ප්‍රමාණය සහ ස්වභාවය කුමක් වුවත්, ගිණුම්කරණ ධුරාවලිය ඉතා වැදගත් වේ.
සාමාන්‍ය ගිණුම්කරණ පද්ධතිය තුළ, සියලුම ගනුදෙනු දත්ත නිවැරදිව අදාළ ලෙජරවලට ඇතුළත් කරනු ලැබේ. ගනුදෙනුවක් දෙපාර්ශ්වයෙහිම (ගිණුම්වල හර සහ බැර පැතිවල) සටහන් වන්නේ කෙසේද යන්න තීරණය වන්නේ එහි ස්වභාවය මතය. ඉන් අනතුරුව සාමාන්‍ය ගිණුම්කරණ ධුරාවලියක් අදාළ කර ගනු ලැබේ.
ස්වභාවය (Nature)
මෙම ස්වභාවය වත්කම් (Assets), වගකීම් (Liabilities), ආදායම් (Income) සහ වියදම් (Expenses) යනුවෙන් ප්‍රධාන කාණ්ඩ හතරකට බෙදිය හැකිය. ආදායම් සහ වගකීම්වල පිළිගත් රටාවන්ට අමතරව, ඇතැම් ගිණුම්කරණ පද්ධති "හිමිකම" (Equity) වෙනම වර්ගයක් ලෙස හඳුන්වා දෙයි. ආදායම් සහ වියදම් කාණ්ඩයට අයත් සෑම ගිණුම් සමූහයක් මඟින්ම ලාභ හා අලාභ වාර්තාවට (Profit and Loss Report) බලපෑම් එල්ල වේ.
ස්වභාවය (Nature) | වැඩිවීම (Increasing) | අඩුවීම (Decreasing) |
ආදායම් සහ වගකීම් (Income & Liability) | බැර (Credit) | හර (Debit) |
වියදම් සහ වත්කම් (Expense & Asset) | හර (Debit) | බැර (Credit) |
ගිණුම් සමූහ (Account Groups)
ගිණුම් සමූහ සෑදී ඇත්තේ එකිනෙකට සම්බන්ධිත ලෙජර් ගිණුම් එකතු වීමෙනි. මෙම ගිණුම් කාණ්ඩවල මූලික අරමුණ වන්නේ ලෙජර් ගිණුම් සංවිධානය වී ඇති ආකාරය පෙන්වීමයි. අදාළ මූල්‍ය වාර්තා සකස් කිරීම සඳහා මෙම ලෙජර් ගිණුම් ව්‍යුහය බෙහෙවින් උපකාරී වේ. Odoo 19 හි බහුලව භාවිත වන ගිණුම් වර්ග වන්නේ සාමාන්‍ය (Regular), ගෙවිය යුතු (Payable), ලැබිය යුතු (Receivable) සහ ද්‍රවශීලතා (Liquidity) ගිණුම් සමූහයන්ය. මෙම එක් එක් ලෙජර් ගිණුම් විස්තර කිරීම සඳහා එම නම් කරන ලද සමූහයන් භාවිත කෙරේ.
1. ලැබිය යුතු මුදල් / ණයගැතියෝ (Accounts Receivable / Debtors)
ලබා දී ඇති භාණ්ඩ හෝ සේවාවන් සඳහා පාරිභෝගිකයා විසින් මෙතෙක් මුදල් ගෙවා නොමැති විට, එම ආවරණය විය යුතු මුදල් ප්‍රමාණය "ලැබිය යුතු මුදල්" (Accounts Receivable) ලෙස හැඳින්වේ. මේවා "ණයගැතියන්" (Debtors) යනුවෙන් ද හඳුන්වනු ලබයි. පාරිභෝගිකයන්ගෙන් ලැබිය යුතු සියලුම මුදල් පිළිබඳව විමසිලිමත් වීමට මෙම ගිණුම් බෙහෙවින් උපකාරී වේ. ලැබිය යුතු මුදල්වල ස්වභාවය සලකා බැලීමේදී ඒවා "වත්කම්" (Assets) ලෙස වර්ගීකරණය කෙරේ. විකිණීමක් ගිණුම්ගත කිරීමේදී, ලැබිය යුතු මුදල් ප්‍රමාණයේ වැඩිවීමට අනුකූලව අදාළ ලැබිය යුතු මුදල් ගිණුම හර (Debit) කරනු ලැබේ.
2. බැංකු සහ මුදල් (Bank and Cash)
අර්ථ දැක්වීමට අනුව බැංකු සහ මුදල් ගිණුම් වත්කම් වන බැවින්, ඒවා සියල්ල "බැංකු සහ මුදල්" (Bank and Cash) පන්තියට ඇතුළත් වේ. උදාහරණයක් ලෙස, සමාගමක් ණයට ලබාගැනීම වෙනුවට මුදලින් ගෙවීමට තීරණය කර බැංකු ගිණුමෙන් එම මුදල ලබාගන්නේ යැයි සිතමු. එහිදී වත්කමේ අඩුවීම හේතුවෙන් බැංකු ගිණුම බැර (Credit) කරනු ලැබේ.
3. ජංගම වත්කම් (Current Assets)
වසරක් ඇතුළත මුදල් බවට පරිවර්තනය කළ හැකි මුදල් සහ අනෙකුත් වත්කම් ජංගම වත්කම් (Current Assets) ලෙස සැලකේ. එම නිසා, මෙම වර්ගයේ ගිණුම් මඟින් කෙටි කාලීන වත්කම් ලියාපදිංචි කිරීම පහසු වේ. මෙම කාණ්ඩයට භාණ්ඩ තොග (Goods), කෙටි කාලීන ආයෝජන, පෙරගෙවුම් ආදී වත්කම් ඇතුළත් විය හැකිය. මීට අමතරව බැංකු තැන්පතු මෙන්ම කාර්ය මණ්ඩලයට ලබා දුන් ණය සහ අත්තිකාරම් ද මෙයට ඇතුළත් වේ.
පසුදැමූ වියදම් ගිණුම් (Deferred expense accounts), තොග ඇතුළත් කිරීම් සහ පිටතට යැවීම් ගිණුම්, තොග තක්සේරු ගිණුම් ඇතුළු තවත් බොහෝ දේ සාමාන්‍ය ගිණුම් ගණයට අයත් වේ. අර්ථ දැක්වීමට අනුව මේවා වත්කම් වන බැවින්, Odoo හි "ජංගම වත්කම්" ලෙජර සහ මෙවැනි සටහන් මඟින් ශේෂ පත්‍රයට බලපෑමක් ඇති කෙරේ.
4. ජංගම නොවන වත්කම් (Non-Current Assets)
ජංගම නොවන වත්කම් යනු සමාගම විසින් මිලදී ගනු ලබන හෝ ආයෝජනය කරනු ලබන දේපළ වේ. එහෙත් ගිණුම්කරණ වර්ෂයක් තුළ එම ආයෝජනයේ වටිනාකම නොවෙනස්ව පවතී. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස, මෙම වර්ගයේ ආයෝජන මඟින් දීර්ඝ කාලයක් පුරා ප්‍රතිලාභ ලැබෙන අතර ඒවා ක්ෂණිකව මුදල් බවට පරිවර්තනය කිරීම පහසු නොවේ. නිශ්චල දේපළ, මෝටර් රථ, රක්ෂණ සහ වෙනත් දේ මෙවැනි වත්කම් සඳහා උදාහරණ වේ. ගිණුම්කරණ වර්ෂය තුළ මෙහි සම්පූර්ණ වටිනාකම අවසන් නොවේ. මේ සෑම එකක්ම ශේෂ පත්‍රයේ ලැයිස්තුගත කරනු ලැබේ.
5. පෙරගෙවුම් (Prepayments)
පෙරගෙවුම් වියදම් යනු පෙරගෙවුම්වල එක් ආකාරයකි. මෙහිදී භාණ්ඩ හා සේවා සඳහා දැනටමත් මුදල් ගෙවා අවසන් වුවද, ඒවා මෙතෙක් පරිභෝජනය කර හෝ ලබාගෙන නොමැත. උදාහරණයක් ලෙස, Odoo පද්ධතිය විසින් පෙරගෙවුම් හෝ පසුදැමූ වියදම් මෙම කාණ්ඩය යටතට ඇතුළත් කර ඇත.
නිදසුනක් ලෙස, වාර්ෂිකව ඩොලර් 50,000 ක ගෙවීමක් අවශ්‍ය වන රක්ෂණයක් ඇතැයි සිතමු. සමාගමේ වත්මන් වර්ෂයේ ලාභ හා අලාභ වාර්තාවට එම සම්පූර්ණ වියදම එකවර ඇතුළත් කළ නොහැක. එම මුදල සම්පූර්ණ වසර පුරා සමානව බෙදා හැරිය යුතුය. ඒ අනුව, මසකට ඩොලර් 2,500 බැගින් වන වියදමක් හඳුනාගෙන ලේඛනගත කරනු ලැබේ. වත්කම් අගය වාර්ෂිකව අඩු වන අතර ගෙවීමේ ක්‍රමය "වත්කම්" (Asset) ලෙස සටහන් වේ. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස වියදම ක්‍රමයෙන් අඩු වන විට ගෙවීම් ගිණුම බැර (Credit) වන අතර පිරිවැය ගිණුම හර (Debit) වේ.
6. ස්ථාවර වත්කම් (Fixed Assets)
ගොඩනැගිලි, ගෘහභාණ්ඩ, නිශ්චල දේපළ, වාහන, යන්ත්‍ර සූත්‍ර ආදී සියලුම ස්ථාවර වත්කම් ගනුදෙනු "ස්ථාවර වත්කම්" (Fixed Assets) ගිණුම් වර්ගය භාවිතයෙන් පහසුවෙන්ම වාර්තා කළ හැක. ව්‍යාපාරය විසින් සැලකිය යුතු කාලයක් ප්‍රයෝජනයට ගැනීමට අදහස් කරන සෑම දේපළක්ම මෙහි ලැයිස්තුගත කළ හැකිය. ස්ථාවර වත්කම් ද "වත්කම්" කාණ්ඩයට ඇතුළත් වේ. එම නිසා, ගනුදෙනුවක් අවසන් කරන සෑම අවස්ථාවකදීම ස්ථාවර වත්කම ඉහළ යන අතර, ස්ථාවර වත්කම් ගිණුම හර (Debit) වන අතර එය ශේෂ පත්‍රයේ ද සටහන් වේ.
7. ගෙවිය යුතු මුදල් / ණයහිමියෝ (Payables / Creditors)
ගෙවිය යුතු මුදල් ගිණුම් කාණ්ඩය "ණයහිමියන්" (Creditors) යනුවෙන් ද හැඳින්වේ. මෙය ව්‍යාපාරයක් විසින් යම් පුද්ගලයෙකුට හෝ ආයතනයකට ගෙවීමට ඇති මුළු මුදලයි. සැපයුම්කරුවන්ට හෝ වෙළෙන්දන්ට ගෙවිය යුතු ඕනෑම මුදලක් නිරීක්ෂණය කිරීමට මෙම ගිණුම භාවිත කළ හැකිය. සැපයුම්කරුගේ බිල්පතක (Vendor bill) වගකීම් කාණ්ඩය ලෙස දැක්වෙන්නේ ද මෙම ගෙවිය යුතු මුදල් ගිණුමයි.
8. ණයපත් (Credit Cards)
ණයපත් යනු වගකීමක් (Liability) ලෙස සලකනු ලබන තවත් එක් ගිණුම් වර්ගයකි. ණයපත් පිළිබඳ තොරතුරු ශේෂ පත්‍රයේ අඩංගු වේ. ණයපත් මඟින් මිලදී ගැනීම් හෝ වෙනත් ගෙවීම් සඳහා මුදල් වැය කළ විට එය ණයක් බවට පත්වන අතර, සාමාන්‍යයෙන් මාස දෙකක් හෝ ඊට අඩු නිශ්චිත කාලයක් තුළ එම මුදල ආපසු ගෙවිය යුතුය.
9. ජංගම වගකීම් (Current Liabilities)
වසරක් ඇතුළත පියවිය යුතු කෙටි කාලීන බැඳීම් ජංගම වගකීම් (Current Liabilities) ලෙස හැඳින්වේ. ජංගම වගකීම් ගිණුම් වර්ගය පහත දැක්වෙන අංශ යටතට ගැනේ: බැංකු අයිරා (Bank overdrafts), කෙටි කාලීන ණය, බදු සහ තීරුබදු, නොගෙවූ වැටුප්, වැටුප් ලේඛන බදු, උපචිත වියදම්, ආදායම් බදු සහ තවත් බොහෝ දේ මේ සඳහා උදාහරණ වේ.
10. ජංගම නොවන වගකීම් (Non-Current Liabilities)
ජංගම නොවන වගකීම්, දිගු කාලීන ණය හෝ මූල්‍ය බැඳීම් යනු කල්පිරීමේ කාලය වසරක් හෝ ඊට වැඩි කාලයක් වන ශේෂ පත්‍රයේ දක්වා ඇති දිගුකාලීන බැඳීම් වේ. දිගුකාලීන ණය, පසුදැමූ බදු වගකීම්, විශ්‍රාම වැටුප් ප්‍රතිලාභ බැඳීම් සහ දිගුකාලීන බදුකරණ (Leasing) බැඳීම් ජංගම නොවන වගකීම් සඳහා උදාහරණ වේ.
11. ආදායම් සහ වෙනත් ආදායම් (Income & Other Income)
ව්‍යාපාරයකට තම විකුණුම් හෝ ලැබීම් පෙන්වීමට අවශ්‍ය වූ විට "ආදායම් සහ වෙනත් ආදායම්" ගිණුම් වර්ගය බෙහෙවින් ප්‍රයෝජනවත් වේ. ලාභ හා අලාභ දත්ත මඟින් ගිණුමේ ස්වභාවය "ආදායම්" බව පෙන්නුම් කරයි. තම භාණ්ඩ හා සේවා අලෙවි කිරීම සමාගමේ ප්‍රධාන සෘජු ආදායම් මාර්ගයයි. මීට අමතරව ලැබෙන අනෙකුත් ආදායම් මාර්ග වක්‍ර ආදායම් ලෙස සැලකේ. කුලී ආදායම්, පොලී ආදායම් සහ වෙනත් ලැබීම් මීට උදාහරණ කිහිපයකි.
12. වියදම් (Expenses)
වියදම් ගිණුම් යනු යම් නිශ්චිත ගිණුම්කරණ කාල පරිච්ඡේදයක් තුළ ආයතනයක සාමාන්‍ය වියදම් දැරීම් පිළිබඳ සෑම අංශයක්ම නිරීක්ෂණය කිරීමට භාවිත කරන ගිණුම් වේ. ප්‍රවාහන/බෙදාහැරීමේ පිරිවැය, ආදායම් බදු පිරිවැය, නිෂ්පාදන වියදම්, වැටුප් පිරිවැය, ප්‍රචාරණ වියදම්, නඩත්තු වියදම්, අලෙවිකරණ වියදම්, කුලී වියදම් ආදිය මෙවැනි වියදම් ගිණුම්වලට ඇතුළත් වේ. වියදම් ගිණුමේ ස්වභාවය අනුව මෙම වියදම් සියල්ල ආදායම් ප්‍රකාශනයට හෝ ලාභ හා අලාභ වාර්තාවට ඇතුළත් වේ.
13. ක්ෂයවීම් (Depreciation)
සාමාන්‍යයෙන් "ක්ෂයවීම් ගිණුම් වර්ගය" යනු නිශ්චිත කාල සීමාවක් තුළ ආයතනයක වත්කම්වල වටිනාකම කොපමණ ප්‍රමාණයකින් අඩු වී ඇත්ද යන්නයි. මෙම වර්ගයේ ගිණුම් සාමාන්‍යයෙන් භාවිත කරනුයේ ස්ථාවර වත්කම්වල ගෙවී යාම හෝ පිරිහීම නිරීක්ෂණය කිරීම සඳහාය. කාලානුරූපී ක්ෂයවීම් හේතුවෙන් ස්ථාවර වත්කම්වල අගය කාලයත් සමඟ නොඅනුමානවම පහත වැටේ. මෙම ක්ෂයවීම ක්‍රමිකව අඩු වන ක්‍රමයට (Regressive/Reducing balance) හෝ සරල රේඛීය ක්‍රමයට (Linear/Straight-line) සිදු විය හැක. වත්කමක් ආරම්භයේදී ඊට පොත් වටිනාකමක් (Book value) මෙන්ම නෂ්ටාවශේෂ අගයක් (Salvage value) ද පවතී. පොත් වටිනාකමෙන් නිරූපණය වන්නේ ආරම්භක පිරිවැයයි. නෂ්ටාවශේෂ අගය යනු සියලු ක්ෂයවීම් අඩු කළ පසු ස්ථාවර වත්කමක් විකිණීමේදී සමාගමට ලැබෙන මුදලයි. තවද, භාවිත කරන ක්ෂයවීමේ ක්‍රමය මත පදනම්ව, වියදම වත්මන් වර්ෂයට එකවර අය කිරීම වෙනුවට නිශ්චිත කාල සීමාවක් පුරා බෙදා හරිනු ලැබේ. මෙහිදී වියදම් ගිණුම බැර (Credit) වන අතර ක්ෂයවීම් ගිණුම් හර (Debit) වේ.
14. ආදායම් පිරිවැය / විකුණුම් පිරිවැය (Cost Of Revenue)
සමාගමේ භාණ්ඩ හා සේවාවන්හි සෘජු පිරිවැය, ආදායම් පිරිවැය සමඟ සෘජුවම සම්බන්ධ වේ. මෙයින් අදහස් කරන්නේ පාරිභෝගිකයින් වෙත භාණ්ඩයක් හෝ සේවාවක් නිෂ්පාදනය කර ලබා දීම සඳහා වැය වන සම්පූර්ණ පිරිවැයයි. ඒවා ආදායම් ප්‍රකාශනයට සෘජුවම බැඳී පවතින බැවින් භාණ්ඩ හා සේවාවන්හි සෘජු වියදම් පෙන්වීම වඩාත් පහසු වේ. භාණ්ඩ නිෂ්පාදනය කිරීමේ සහ ඒවා පාරිභෝගිකයන් වෙත ප්‍රවාහනය කිරීමේ පිරිවැය ද මෙයට ඇතුළත් වේ. ආදායම් පිරිවැය යනු අර්ථ දැක්වීමට අනුව වියදමක් වන බැවින් මෙම වර්ගයේ ගිණුම දළ ලාභයට (Gross Profit) බලපෑම් එල්ල කරයි.
15. හිමිකම (Equity)
හිමිකම් ගිණුමක් යනු සමාගමක බුද්ධිමය හෝ ව්‍යාපාරික වටිනාකම මූල්‍යමය වශයෙන් නිරූපණය කිරීමක් විය හැකිය. ආරම්භක ව්‍යාපාරයක් (Start-up) සඳහා හිමිකරුවන්ගෙන් ලැබුණු මුදල් ප්‍රමාණය මෙහි දැක්වේ. සමාගමේ කොටස්කරුවන් විසින් ගෙවන ලද මුදල්වලින් හෝ එය උපයන ඉතිරි ආදායමෙන් (කළමනාකරණය කළ ඉපැයීම්වලින්) හිමිකම නිර්මාණය විය හැක. වෙනත් වචන වලින් කිවහොත්, හිමිකම යනු සියලු වගකීම් සම්පූර්ණයෙන්ම ගෙවා දැමීමෙන් පසු ශේෂ පත්‍රයේ ඉතිරි වන මුළු වත්කම් ප්‍රමාණයයි. සාමාන්‍ය කොටස් (Common stock), අතිරික්ත ප්‍රාග්ධනය (Contributed surplus), සංචිත කොටස් (Treasury stock), සාමාන්‍ය සහ මනාප කොටස් (Preference stocks), වෙනත් සැලකිය යුතු ඉපැයීම් ආදිය මෙම ගිණුමට ඇතුළත් වේ. හිමිකම එහි ස්වභාවය අනුව වත්කම් වර්ගයක් ලෙස ද ඇතැම්විට වර්ගීකරණය කෙරේ. ආයෝජනය කරන ලද මුදල සහ හිමිකම එකිනෙකට සමාන වේ. එබැවින් ඕනෑම ආයෝජනයකින් හිමිකම ඉහළ යයි. ඉන්පසු එම අතිරේක හිමිකම ප්‍රාග්ධන ගිණුමට (Capital account) බැර කරනු ලැබේ.
16. වත්මන් වර්ෂයේ ඉපැයීම් (Current Year Earnings)
වත්මන් මූල්‍ය වර්ෂය සඳහා ශුද්ධ ලාභය සහ අලාභය ශේෂ පත්‍රයේ පෙන්වීම සඳහා "වත්මන් වර්ෂයේ ඉපැයීම්" නැමැති හිමිකම් පදනම් කරගත් ගිණුම් වර්ගය භාවිත වේ. විකුණුම් සහ ආදායම්-වියදම් ගිණුම්වලට බලපාන අනෙකුත් ක්‍රියාකාරකම් ද වත්මන් වර්ෂයේ ප්‍රතිඵල කෙරෙහි බලපෑමක් ඇති කරනු ඇත. මෙය ද ශේෂ පත්‍රයේ සඳහන් කරනු ලැබේ.
ගිණුම් ලෙජරය (Account Ledger)
ශේෂ පත්‍රයේ සහ ආදායම් ප්‍රකාශනයේ ගනුදෙනු සඳහා වන පොත් තැබීමේ සටහන් (හර හෝ බැර ආරම්භක සහ අවසාන ශේෂයන් වැනි) නිරීක්ෂණය කරන සහ පවත්වාගෙන යන ගිණුමක් හෝ වාර්තාවක් ලෙජරයක් ලෙස හැඳින්වේ. මෙම වර්ගයේ පොතක් හෝ ඩිජිටල් වාර්තාවක් තුළ බැංකු හෝ මුදල් ගනුදෙනු, තොග වටිනාකම, පාරිභෝගික බිල්පත් කිරීම්, සැපයුම්කරුගේ ඉන්වොයිස් වාර්තා, වැටුප් ලේඛන වියදම් ඇතුළු තවත් බොහෝ සවිස්තරාත්මක ගනුදෙනු දත්ත සහ පොත් තැබීමේ සටහන් අඩංගු වේ. මූල්‍ය ප්‍රකාශන සකස් කිරීමට අවශ්‍ය සියලුම දත්ත ලෙජර් තුළ අන්තර්ගත වේ.
සෑම ගනුදෙනුවකටම යොමු අංකයක් (Reference number) පවතින අතර, එමඟින් අදාළ නිශ්චිත ගනුදෙනුව සම්පූර්ණ කිරීමට අවශ්‍ය තර්කය සහ පියවර තේරුම් ගැනීමට උපකාරී වේ.
Odoo 19 හි පහත දැක්වෙන ආකාරයේ ගිණුම් ලෙජර් කිහිපයක් ලබා ගත හැකිය:
ආදායම් ගිණුම (Income Account)
වියදම් ගිණුම (Expense Account)
තොග ඇතුළත් කිරීමේ ගිණුම (Stock Input Account)
තොග පිටතට යැවීමේ ගිණුම (Stock Output Account)
තොග තක්සේරු ගිණුම (Stock Valuation Account)
මිල වෙනස්වීම් ගිණුම (Price Difference Account)
ලැබිය යුතු මුදල් ගිණුම (Account Receivable)
ගෙවිය යුතු මුදල් ගිණුම (Account Payable)
ස්ථාවර වත්කම් ගිණුම (Fixed Asset Account)
ක්ෂයවීම් ගිණුම (Depreciation Account)
ආදායම් / ආගමන ගිණුම (Revenue Account)
පසුදැමූ ආදායම් ගිණුම (Deferred Revenue Account)
පසුදැමූ වියදම් ගිණුම (Deferred Expense Account)
බැංකු අත්හිටුවීම් / අනියම් ගිණුම (Bank Suspense Account)
ලැබීමට නියමිත / හිඟ ලැබීම් ගිණුම (Outstanding Receipts Account)
ගෙවීමට නියමිත / හිඟ ගෙවීම් ගිණුම (Outstanding Payments Account)
අභ්‍යන්තර මාරුකිරීම් ගිණුම් (Internal Transfer Accounts)
මුදල් වට්ටම් අලාභ ගිණුම (Cash Discount Loss Account)
මුදල් වට්ටම් ලාභ ගිණුම (Cash Discount Gain Account)
විදේශ විනිමය ලාභ ගිණුම (Foreign Exchange Gain Account)
විදේශ විනිමය අලාභ ගිණුම (Foreign Exchange Loss Account)
කලින් ගෙවීමේ වට්ටම් ලාභ ගිණුම (Early Discount Gain Account)
කලින් ගෙවීමේ වට්ටම් අලාභ ගිණුම (Early Discount Loss Account)
නිමවෙමින් පවතින වැඩ ගිණුම (WIP - Work in Progress Account)
නිමවෙමින් පවතින වැඩ පොදු කාර්ය පිරිවැය ගිණුම (WIP Overhead Account)
ජර්නල (Journals)
ජර්නල යනු එක් එක් ගනුදෙනුව සිදු වූ දිනය අනුව ව්‍යාපාරයක ගනුදෙනු පිළිබඳ වැදගත් විස්තර සපයන ප්‍රධාන වාර්තා වේ. ගිණුම්වල නම්, දිනයන්, මුදල් ප්‍රමාණයන් මෙන්ම අදාළ ගනුදෙනුව හර (Debit) හෝ බැර (Credit) ලෙස වාර්තා කර ඇත්ද යන්න පවා මෙහි පැහැදිලිව දැක්වේ.
Odoo 19 Accounting මඟින් ඕනෑම ක්ෂේත්‍රයකට පාහේ ගැළපෙන පරිදි කලින් සකස් කරන ලද (Pre-configured) ජර්නල පරීක්ෂා කර බැලීමට ඔබට හැකියාව ලැබේ. අවශ්‍ය විටෙක මෙම මෘදුකාංගය භාවිතයෙන් නව ජර්නල නිර්වචනය කිරීමට ද ඔබට පුළුවන. එකම ආකාරයේ ගනුදෙනු එක් ජර්නලයක් තුළ ප්‍රදර්ශනය කිරීම සඳහා Odoo 19 මඟින් විකල්ප ජර්නල් රටාවන් සපයයි. Odoo 19 හි ඇති ජර්නල් වර්ග පහත අනුපිළිවෙළින් දැක්විය හැක:
විකුණුම් (Sales)
ගැනුම් (Purchase)
බැංකු (Bank)
මුදල් (Cash)
ණයපත් (Credit Card)
විවිධ / වෙනත් (Miscellaneous)
විකුණුම් ජර්නලය (Sales Journal)
විකුණුම්වලට අදාළ සෑම ගනුදෙනුවක්ම මෙම විකුණුම් ජර්නල් වර්ගයෙහි ලේඛනගත කෙරේ. ඔබගේ අවශ්‍යතාව අනුව විකුණුම් ජර්නල කිහිපයක් නිර්මාණය කිරීමට ඔබට Odoo 19 පද්ධතිය භාවිත කළ හැක. නිදසුනක් ලෙස, අවශ්‍ය නම් සිල්ලර සහ තොග විකුණුම් සඳහා වෙන වෙනම ගනුදෙනු වාර්තා පවත්වාගෙන යා හැකිය. මුදල් ආපසු ගෙවීම් (Refunds) සහ පාරිභෝගික ඉන්වොයිසි (Client invoices) මෙහි ගබඩා කරනු ලැබේ.
ගැනුම් ජර්නලය (Purchase Journal)
ගැනුම්වලට අදාළ සියලුම ගනුදෙනු එක්රැස් කිරීම සඳහා ගැනුම් ජර්නලය භාවිත කෙරේ. විකුණුම් ජර්නලවල මෙන්ම, ලැබුණු සැපයුම්කරුගේ බිල්පත් (Vendor bills) සහ ඒවායේ ප්‍රතිපූරණයන් (Reimbursements) ද ගැනුම් සඳහා වන ජර්නල කිහිපයක පළ කළ හැකිය.
බැංකු ජර්නලය (Bank Journal)
බැංකු ජර්නලය මඟින් සෑම බැංකු ගනුදෙනුවක්ම ඉතා ප්‍රවේශමෙන් වාර්තා කරනු ලබයි. ඔබගේ බැංකු ප්‍රකාශන (Bank statements) උඩුගත කිරීම මඟින් සැපයුම්කරුවන්ගේ සහ පාරිභෝගිකයින්ගේ බැංකු ගෙවීම් මෙන්ම ඔබගේ අදාළ බැංකු ගිණුමේ වාර්තා වන වෙනත් ඕනෑම ගනුදෙනුවක් කාර්යක්ෂමව නිරීක්ෂණය කළ හැකිය.
මුදල් ජර්නලය (Cash Journal)
සියලුම මුදල් ගනුදෙනු ලේඛනගත කිරීම සඳහා මුදල් ජර්නලයක් භාවිත කළ හැකිය. දෛනික මුදල් ගනුදෙනු, සුළු මුදල් (Petty cash) ගනුදෙනු සහ පාරිභෝගික මුදල් ගෙවීම් පිළිබඳ විස්තර නිරීක්ෂණය කිරීම සඳහා මෙම වර්ගයේ ජර්නලයක් භාවිත කළ හැකිය.
ණයපත් ජර්නලය (Credit Card Journal)
සියලුම ණයපත් ගනුදෙනු දැන් ණයපත් ජර්නලයක වාර්තා කළ හැකිය. මෙම වර්ගයේ ජර්නලයක් භාවිතයෙන් සියලුම පාරිභෝගික සහ සැපයුම්කරු ණයපත් ගෙවීම් තොරතුරු නිරීක්ෂණය කරගත හැක.
විවිධ / වෙනත් ජර්නලය (Miscellaneous Journal)
අවසාන ජර්නල් වර්ගය වන විවිධ ජර්නලය (Miscellaneous journal), අප ඉහත සාකච්ඡා කළ මුදල්, ගැනුම්, බැංකු සහ විකුණුම් යන ජර්නල හතරෙන් ආවරණය නොවන ගනුදෙනු වාර්තා කිරීම සඳහා ඉතා යෝග්‍ය වේ. තොග වටිනාකම (Inventory value), තොග වෙනස්කම් (Inventory modifications), විනිමය වෙනස්වීම් (Exchange difference), ආරම්භක ශේෂයන් (Opening balance) සහ අනෙක් ප්‍රධාන ජර්නල් වර්ග හතරට නොගැළපෙන වෙනත් බොහෝ සටහන් මෙම ජර්නල් වර්ගයට ඇතුළත් කළ හැක. වැටුප් චෙක්පතක් හෝ ඔබේ ඕනෑම සංස්කරණයක් සඳහා වුවද ජර්නල් ආකාරයේ සටහනක් ඇතුළත් කිරීම මෙහිදී ඉතා සරල ය. විවිධ ජර්නල් සඳහා සංකීර්ණ සැකසුම් (Advanced settings) නොමැත.
Odoo 19 වේදිකාව තුළ, මෙම ඕනෑම ජර්නල් වර්ගයක් සඳහා අනුක්‍රමික අංකයක් (Sequence number) පහසුවෙන් වෙන් කර දිය හැක.